|
EL SANATLARI
Erkeklerde: Marangozluk, Duvarcılık, Demircilik, İnşaat,kalıp,duvar işl., Sıva,badana,boya işl, Hızarcılık
Kadınlarda: Terzilik, Oya,el işi,dikiş-nakış işl, Dokuma, Çorap,Terzilik
Ahşap malzeme bakımından zengin olan yörede, halk kendi ihtiyacı olan yapı malzemelerin, mobilyalarını ve ev eşyalarını ahşaptan üretmiştir. Bu sebeple küçük el sanatları ürünü birçok eşya ahşaptan üretilmiştir. Sepetler, iskemleler, kaşık, kepçe, çöten, süt ürünlerinin konduğu külekler, gelderler (hayvanlara sulu yiyecekler verilen kap) yayıklar, su kapları, fıçılar ve değişik mutfak eşyaları ilk akla gelen kap türleridir.
Taş ustalığı maharet istemektedir. Taşlar, çekiçlerle istenilen şekle sokup ev, köprü, değirmenleri yap-maktadır.Ayrıca yer yada seyyar tezgahlarda el ve sırt çantası (çenti, heybe, zeybek), yük taşımada kullanılan dırmaç, ip, kaytan ve bebek bakımında kullanılan beşik bağı gibi kolonlar dokunmaktadır. Yine, örtü olarak, beşik örtüsü, çul, destar, peştamal dokunur. Ketenden iç çamaşırları dokunur.
Özellikle dokuma türü el sanatları günümüzde zevk için yapılmaktadır. Kız çocuklarına çeyiz olarak ya da evlerde süs olarak dokunmaktadırlar. Genç kızlar, çeşitli renk ve desenlerde oya,kan evice işleyerek elemeği,göz nurlarını sergilemektedirler. Halk Eğitim Müdürlüğünce açılmış olan,biçki-dikiş yada makine nakış gibi kursları bitiren kursiyerler,becerileri sayesinde aile bütçelerine katkıda bulunabilmektedirler.
Dokuma türü el sanatlarının yapılışı:
Dırmaç: Yün yada orlondan dokunur. Eni 5-7 cm,boyu ise 2.5 mt. civarındadır.Kırmızı,sarı,beyaz ve siyah renkler yaygın olarak kullanılır.
Yörek bağı : 3-4 cm eninde 2.5 mt. boyunda dır-maç tipinde dokunur.
Beşik dastarı : 2.5x2.5 mt ebatında doku-nur.Bolca renkli düğmeler,boncuklar ve yılan başı denilen süs eşyalarıyla süslenir.
Dastar (Çul) : 30-40 cm eninde 4-6 mt boyundaki uzun parçaların birleştirilmesiyle 4-6 m2 karelik bir do-kumadır.Kilim,battaniye yerine kullanılır.
Çentiye,zembil : Ağzı bağcıklı sırt çantası şeklinde olduğu gibi kolda taşınanları da vardır. Daha küçükleri süs amaçlı kullanılır.
Püsküllü çanta : Ağzı düz kola takılan el çan-tası.Çok sayıda ve renkli püskülleri vardır. Süs amaçlı kullanılır.
Yün çorap : Yünden dokunan işlemeli de olabilen sağlam ve sıcak tutan çoraptır.
Ala çorap : Yünden renkli desenli dokunur. Folklorik zenginliğe sahiptir. Daha küçükleri süs amaç-lıdır.
Çöpür çorap : Ekseriyetle çobanların tercih ettikleri keçi kıllarından yapılan çorap.
El sanatlarının daha geliştirilmesi veya atölye imalatına geçilmesi,örücülük,halıcılık,kilim dokuma gibi imalat türlerinin değerlendirilmesi gerekir.
Sipariş usulü ya da pazarlama,dağıtım modeli ile el sanatları değerlendirilebilir.
El sanatlarının (ağaç işleri-oymacılık,taş işçiliği) yapılışlarına gelince taş ustalığı maharet istemektedir.
El sanatlarının yapılışına gelince:
Yayık : 30-40 sene öncesine kadar evler tavanlı değildi. Duvarlar üzerine boydan boya ağaçlar bırakılırdı. Bu ağaçlara “kiriş” denilirdi. Bu kirişe “Mertek Çivisi” denilen büyük bir çivi çakılırdı.Yayık,urgan ve dırmaç ile bu çiviye asılırdı. Evlerin tavanlanmsı nedeniylede yayık asılacak yerler bırakılmıştır.
Yayık; silindir şeklinde olup,iki tarafında tutma ve ip geçirme yerleri bulunan ortası delik bir araçtır. Ortasındaki delikten yoğurt koyulup iyice çalkalanır. Yoğurttan ayran ve yağ çıkartılır. Tadına diyecek yoktur. Son yıllarda bazı evlerde elektrikli yayık kullanılmaya başlanmıştır.
Külek :İçinde yoğurt,ayran,yağ saklanan tahtadan yapılan bir araçtır. Yayığa benzemekte olup, ağzında kapak bulunmaktadır.Külekte bulunan yoğurt veya ayranın tadı daha lezzetlidir.
Evşun : Küreğe benzemekte olup,demir veya tahtadan yapılmaktadır. Yufka,saçta mısır ekmeği ve çörek yapımında kullanılır. Çevirmek aracıdır.
Saç : Saçtan imal edilmiştir. Çember şeklindedir. Saç ayağının üzerine veya evlerdeki sobanın ( pöşkü de denir.) üzerine konur. Üzerinde yufka,çörek,mısır ekmeği pişirilir. Saçın ortası biraz kabarıkçadır.
Saçta pişirilen (yamanan) mısır ekmeklerinin ortasında bulunan daha küçük ekmeğe “küdür” denir. Ekmekler soba veya yer ateşinde kıyılanır yani yan taraflarının da kızartılması,pişirilmesi sağlanır.Mısır ekmeğini karalahana veya turşu-yoğurt doğrayarak yemek artık bir nostaljidir.
Saçayak (Saciye) : Saçın ortasında bulunan üç ayakla birbirine bir halka ile tutturulmuş demirden yapılı bir araçtır. Davetlerde,cenazelerde büyük kazanlar saç ayak üzerine konur. Saçayağın ortası ve kenarları açıktır. İstenilen uzunluk ve kalınlıkta odun yakılabilir. Bu durumda daha çabuk ısınmayı sağlar. Özellikle turşu-konserve gibi uzun süreli işlerde tercih edilir.
Fırıldak : Doruk ve çam fidanlarının uç kısmının kesilmesi sonucunda yapılır. Kabuğu soyulur,kurutulur. Fırıldağın uç kısmında beş veya altı tane çubuklar yanlara doğrudur. Çatal şeklindedir. Mikserin yerinede kullanılır. (ısırgan vs gibi yiyeceklerin pişirilmesi esnasında) kullanılır.
Sekmen (İskemle) : tahtadan yapılan bir oturma aracıdır.
Sedir (divan) : Düz bir ranzadır. Tahtadan yapılır. Üzerine yatak atılır. Yatağın üzerine bir örtü örtülür. Yatmak ve oturmak amacıyla kullanılır. Bir nevi koltuk,çek yat yerine kullanılır. Peyke de denilmektedir.
Tekir (Serender) : Tahtadan yapılır. Üzeri teneke ile örtülür. Özelliği tahtaların birbirine odun çivilerle tutturulmuş olmasıdır. İçine mısır,mısır unu,meyve-sebze,turşu ve depo amaçlı kullanılır. Ayrıca ustalık amaçlı da (marangoz ) kullanılmaktadır. Tabanın bir kısmı çit ile örülmüştür. Bu çitli kısımda Mısır “kötek” denilen sopalarla dövülür. Dövülen mısır (vurulan) koça-nından ayrılır. Ayrıca mısır taneleri çit altına serilen örtü veya yaygı üzerinden toplanır. Sergilerden toplanan mısırlar kurutulur,savrularak çuvallara konur,saklanır. Eskiden evlerin küçük (yetersiz) olması nedeniyle misafirlerin tekirlerde yatırıldığı da söylenmektedir.
Tekirlerin girişindeki odanın tavanı kazma, kü-rek,tırpan,orak,girebi vb. eşyanın saklanma yeri olarak kullanılır. Tekirlerin içindeki yan dolaplar meyve saklanması için idealdir. Mısırlarda ambarlarda saklanır.
Got : Bir ölçek aracıdır. Yuvarlak ve bütün bir tahta kıvrılarak yapılır. Silindir şeklinde bir araçtır. Çok amaçlı kullanılmaktadır. Got,altı ve sekiz okkalıktır.
Çöten : Tamamı çit şeklinde örülmüş genellikle silindir biçiminde bir araçtır. Mısır saklamak amacıyla kullanılır. Dört köşeli çötenlerde bulunur. Çötenlerin üzt kısmı teneke ile örtülmüştür. Mısırların konması için kapak yeri yapılır.
Körse : Ortasında deliği bulunan ve demir çubuk geçirilmiş bilemeye yarayan bir araçtır.İki tahta arasına monte edilip,çevrilir.
Kürün : Dikdörtgen biçiminde altı ,yanları ve önü tahta ile çevrilmiş ön tarafına dırmaç yada urgan bağlan gübre taşıma (çekme) aracıdır.
El değirmenleri : El ile çevrilerek döndürülür. Yuvarlak iki taşı mevcuttur. Bu iki taş arasına mısır (çorbalık),arpa (arpalık) ,buğdaydan (bulgur) ve iri tuz çekilip, öğütülür .
Alıntı:Geyikli Belediyesi web sitesi.
Bu Icerik1261 Defa Okunmustur.
|
